boeken

Outside of a dog, a book is man's best friend.
Inside of a dog it's too dark to read.

(Groucho Marx, The Essential Groucho: Writings For By And About Groucho Marx)
Fifty shades of crap

Zoals de titel van deze persoonlijke recensie al doet vermoeden, had de mannelijke rol in het boek Fifty Shades of Grey wat mij betreft evengoed Mr. Brown kunnen heten, want het boek, geschreven vanuit de hoofdpersoon Anastasia Steele, trakteert de lezer te pas en te onpas op de uitroep 'Crap!', hier en daar zelfs verheven tot 'Holy crap!' Geeft schrijver E.L. James hiermee haar oordeel over haar eigen werk of is dit een projectie van mijn eigen gevoel?


De schrijver heeft echter gekozen voor de meer gedistingeerde naam Mr. Grey voor de mannelijke hoofdpersoon, hetgeen terugkomt in de titel van het eerste deel van de trilogie. Verbijsterend genoeg heeft de voortvarende schrijfster niet één, niet twee, maar zelfs drie boeken uit haar overactieve pen weten te persen, die alle drie maandenlang wereldwijd de bestsellerlijsten hebben gedomineerd. Daarnaast werd het boek overal gepromoot als het boek dat ELKE VROUW absoluut moet lezen. Nou ben ik zeker niet elke vrouw, maar ik kon de verleiding niet weerstaan en sloeg aan het lezen. Tot mijn enorme teleurstelling!

Primair is het boek een 'boy meets girl' verhaal. Anastasia Steele, een jonge studente, valt in voor haar zieke vriendin, Katherine Kavanagh, om de jonge, succesvolle zakenman Christian Grey te interviewen. In het begin van het boek maakt Anastasia zich klaar voor het interview:

- I scowl with frustration at myself in the mirror. Damn my hair – it just won't behave, and damn Katherine Kavanagh for being ill and subjecting me to this ordeal. I should be studying for my final exams, which are next week, yet here I am trying to brush my hair into submission. I must not sleep with it wet. I must not sleep with it wet. Reciting this mantra several times, I attempt, once more, to bring it under control with the brush. I roll my eyes in exasperation and gaze at the pale, brown-haired girl with blue eyes too big for her face staring back at me, and give up. My only option is to restrain my wayward hair in a ponytail and hope that I look semi-presentable.

…en de toon is gezet. Ik kon niet geloven dat dit de inleiding was tot het verhaal dat de hele wereld op zijn kop heeft gezet. Na dit schokkende begin werd ik vervuld met het onbehaaglijke voorgevoel dat hiermee het niveau voor de rest van het boek vaststond. Hoewel het boek prettig en makkelijk leest en op momenten zelfs onderhoudend te noemen is, is het verhaal ergerlijk voorspelbaar, vol banaliteiten en ontstijgt het op geen enkel moment het niveau van een gemiddeld Bouquetreeksromannetje. De clichématige schets van de hoofdpersonen helpen niet om dit idee te ontkrachten. Christian is een machtig man en staat aan het hoofd van een groot, succesvol bedrijf. Daarnaast valt Anastasia bijna flauw van zijn uiterlijke schoonheid. Anastasia zelf heeft ook niet te klagen qua uiterlijk en is gezegend met een kinderlijke onschuld, waarmee ze de machtige man in haar netten weet te verstrikken. Het zijn de platte ingrediënten van een standaard romannetje.

De aantrekkingskracht van het boek zou kunnen worden verklaard door de expliciete erotische scènes, waarin SM een rol speelt. De schrijfster gaat de seksuele beschrijvingen niet uit de weg en schetst onomwonden hoe SM steeds meer de relatie tussen Christian en Anastasia bepaalt. Daarbij speelt Christian Grey de dominante rol en de tot voor kort maagdelijke Anastasia een onderdanige rol. Voordat ze zich in deze relatie storten, komt de eeuwige zakenman Christian Grey met een belachelijk contract op de proppen, waarin de spelregels van hun SM-relatie zijn vastgelegd. Ondertussen wijdt hij Anastasia in de wereld van SM in, hetgeen resulteert in frequente, stomend erotische taferelen. Toegegeven, op SM-gebied ben ik bepaald geen deskundige, maar desondanks ben ik niet bijzonder onder de indruk geraakt van de seksuele escapades van het tweetal. Misschien kwam dit ook door de buitengewoon kinderlijke, maar vooral hinderlijke kreten als 'Oh my!' die Anastasia voortdurend slaakte voor, tijdens en na de seksuele daad. Daarnaast had de verscheurde heldin van het verhaal voortdurend bezoek van haar 'inner goddess' of haar 'subconsious', die allebei een kant van haar bewustzijn voorstelden. Ook dit heb ik als extreem storend ervaren.

Uiteindelijk gaat het boek over een machtsverhouding. Welbeschouwd bevat elke relatie, of het nu een liefdesverhouding of een ander soort relatie betreft, een machtsverhouding, waarin elk van de partijen zijn of haar rol vervult. Zolang beiden zich in hun rol kunnen vinden, kan de relatie voortbestaan, maar zodra de balans verstoord is, zal het eind van de relatie spoedig in zicht zijn, tenzij de andere partner weet mee te bewegen met de verandering.

Tussen Anastasia en Christian waren de rollen in de slaapkamer vastgelegd. Daarbuiten tolereerde Christian een zekere mate van opstandigheid van Anastasia, wellicht amuseerde hij zich daarover, maar uiteindelijk zou de relatie alleen stand houden als hij haar kon overvleugelen. Die opstandigheid van Anastasia resulteerde in een grappige mailwisseling tussen het tweetal, in mijn ogen de hoogtepunten uit het boek. Hier laat E.L. James zich daadwerkelijk gelden als schrijfster.

De vraag of Anastasia zich kan schikken in haar rol staat centraal in het eerste deel van de trilogie. Hoe ver is ze bereid te gaan in haar liefde voor de man met de speciale voorkeuren? Pas als ze een blik mag werpen in de donkere afgrond van zijn behoeften neemt ze een besluit.

Voor een ruim 500 pagina's tellend boek is de rode draad in het verhaal ultradun. Zelf zal ik dan ook deel twee en drie zonder problemen links laten liggen. Mijn nieuwsgierigheid is meer dan bevredigd na dit eerste deel, thank you very much, en het antwoord op de vraag wat precies al die vrouwen aanspreekt in dit boek is voor mij nog meer een raadsel dan voor ik het boek had gelezen. De kwalificatie dat dit het boek is dat elke vrouw zou moeten lezen is in mijn ogen een regelrechte belediging aan het adres van vrouwen. Misschien is een zekere interesse in SM wel essentieel om iemand dit boek aan te doen.





Macbeth
William Shakespeare


Belangrijkste personen:
Macbeth: hoofdpersoon, Thane of Glamis (Schotse edelman)
Lady Macbeth: zijn vrouw
Koning Duncan: de koning van Schotland
«anquo: vriend van Macbeth, Thane of Lochaber (Schotse edelman), net als Macbeth generaal in het leger van koning Duncan
Malcolm: de oudste zoon van koning Duncan
Macduff: Thane of Fife (Schotse Edelman)


Het verhaal begint met drie heksen.
Fair is foul, and foul is fair.
(heksen, act 1, scene 1)

Dit thema, de vermenging van helder en troebel (fair is foul and foul is fair) zit door het hele verhaal verweven.

De voorspellingen van de drie heksen

Macbeth en zijn vriend Banquo keren terug van veldslagen, die ze hebben geleverd. In het leger van koning Duncan hebben ze dapper gevochten en gezegevierd. Dan ontmoeten ze drie heksen, de weird sisters. De heksen spreken Macbeth aan met Thane of Glamis. Dat is niet zo vreemd, want dat is inderdaad zijn titel, maar daarna noemen ze hem Thane of Cawdor en vervolgens voorspellen ze zelfs dat hij koning zal worden. Tegen Banquo zeggen de heksen dat zijn kinderen koning zullen zijn, maar Banquo zelf niet.

Niet veel later komt een boodschapper van de koning Macbeth het blijde nieuws brengen, dat hij de nieuwe Thane of Cawdor is, als dank voor zijn dappere optreden in het leger van de koning. De eerste voorspelling van de weird sisters is uitgekomen!

Banquo vertrouwt het niet:
And oftentimes, to win us to our harm,
The instruments of darkness tell us truths,
Win us with honest trifles, to betray's
In deepest consequence.

(Banquo, act 1, scene 3)

Maar Macbeth begint al voorzichtig te dromen:
If chance will have me king, why, chance may crown me.
(Macbeth, act 1, scene 3)

Macbeth heeft ondertussen bericht van het blijde nieuws vooruitgestuurd naar zijn vrouw, Lady Macbeth. Zowel de voorspellingen als het nieuws dat hij de nieuwe Thane of Cawdor is. Bovendien heeft hij aangekondigd dat koning Duncan te gast zal zijn in hun kasteel in Inverness.

Lady Macbeth is een eerzuchtige vrouw. Ze beseft dat de laatste voorspelling van de heksen niet zomaar in vervulling zal gaan, vooral ook omdat Malcolm, de oudste zoon van koning Duncan, de troonopvolger is. Macbeth en zijn vrouw zullen er dus wel iets voor moeten doen. Terwijl Lady Macbeth al plannen maakt om tot moord over te gaan, beseft ze dat ze haar man zal moeten bewerken. Ze vraagt zich af of Macbeth het in zich heeft:

Glamis thou art, and Cawdor; and shalt be
What thou art promised. Yet do I fear thy nature;
It is too full o' the milk of human kindness
To catch the nearest way: thou wouldst be great;
Art not without ambition; but without
The illness should attend it.

(Lady Macbeth, act 1, scene 5)

Als Macbeth thuis komt, probeert ze hem over te halen om koning Duncan 's nachts in zijn slaap te vermoorden. Macbeth wil dit eigenlijk niet doen en verdedigt zijn standpunt als volgt:

I dare do all that may become a man;
Who dares do more, is none.

(Macbeth, act 1, scene 7)

Een gruwelijke daad

Macbeth is geen partij voor zijn vrouw en gaat uiteindelijk 's nachts op het moordpad. Lady Macbeth heeft de bewakers van de koning gedrogeerd, zodat Macbeth rustig zijn gang kan gaan. Het enige wat Macbeth nog in de weg zit, is zijn geweten. Als hij op weg gaat om het gruwelijke verraad te plegen om als gastheer zijn gast en tevens zijn koning te doden, speelt zijn geest een spelletje met hem. Voor zijn geestesoog verschijnt het moordwapen, een dolk. Het wapen wijst hem als het ware de weg naar het slaapvertrek van de koning.

Is this a dagger which I see before me,
The handle toward my hand? Come, let me clutch thee;
I have thee not, and yet I see thee still.
Art thou not, fatal vision, sensible
To feeling as to sight? or art thou but
A dagger of the mind, a false creation,
Proceeding from the heat-oppressed brain?
I see thee yet, in form as palpable
As this which now I draw.

(Macbeth, act 2, scene 1)

Macbeth gebruikt de dolken van de schildwachten, zodat de verdenking op hun valt, maar is zo in de war door zijn daad dat hij de dolken meeneemt. Hij weigert om terug te gaan, dus pakt Lady Macbeth het heft in handen en legt het moordwapen naast de dode koning.

Als de volgende morgen de moord wordt ontdekt, doodt Macbeth in woede de schildwachten. Malcolm en Donalbain, de zoons van koning Duncan, ruiken onraad en slaan op de vlucht, waardoor de verdenking van de moord op hun valt. Macbeth wordt koning. De laatste voorspelling is uitgekomen.

Geen weg terug

Met de moord op koning Duncan, heeft Macbeth ook zijn eigen gemoedsrust vermoord. Hij kan niet meer slapen. Ook Lady Macbeth is niet zo blij met het resultaat als ze vantevoren had gedacht:

Nought's had, all's spent
Where our desire is got without content.
'Tis safer to be that which we destroy
Than, by destruction, dwell in doubtful joy.

(Lady Macbeth, act 3, scene 2)

Tussen Banquo en Macbeth groeit het wantrouwen. Macbeth is alle grenzen van het fatsoen inmiddels gepasseerd en laat Banquo en zijn zoon Fleance vermoorden. De moordenaars vermoorden Banquo, maar kunnen niet voorkomen dat Fleance ontsnapt. Tijdens een banket dat Macbeth geeft voor alle edellieden van Schotland, wordt Macbeth weer geplaagd door zijn oververhitte fantasie als hij de geest van Banquo ziet en daarop reageert. De Schotse edelen beginnen te vermoeden dat er een vies spelletje is gespeeld en het wordt onrustig in Schotland.

Drie nieuwe voorspellingen

Zijn geweten maakt hem stapelgek en om zijn geest weer tot rust te brengen gaat Macbeth opnieuw op bezoek bij de drie heksen. Die doen opnieuw drie voorspellingen. Macbeth krijgt achtereenvolgens te horen dat hij moet oppassen voor Macduff, de Thane of Fife, dat hij niet hoeft te vrezen voor iemand die uit een vrouw geboren is en dat hij veilig is zolang het Birnam bos niet naar Dunsinane hill komt.

Macbeth! Macbeth! Macbeth! beware Macduff;
Beware the thane of Fife.

(First Apparition, act 4, scene 1)

Be bloody, bold, and resolute; laugh to scorn
The power of man, for none of woman born
Shall harm Macbeth.

(Second Apparition, act 4, scene 1)

Macbeth shall never vanquish'd be, until
Great Birnam wood to high Dunsinane hill
Shall come against him.

(Third Apparition, act 4, scene 1)

Macbeth is enigszins gerustgesteld, want die nieuwe voorspellingen kunnen immers nooit uitkomen. Macduff is ondertussen naar Engeland gevlucht en Malcolm, de oudste zoon van koning Duncan, en Macduff besluiten samen te vechten tegen de landverrader Macbeth. Omdat Macduff in Engeland buiten het bereik van zijn moordlustige handen is, besluit Macbeth om Macduff's hele familie, inclusief zijn kinderen, uit te moorden.

Als Macduff dit hoort, wil hij het niet meer uitstellen, maar Macbeth direct aanvallen. Velen sluiten zich bij hem aan.

Lady Macbeth wast haar handen, maar niet in onschuld

Ondertussen gaat het niet zo goed met Lady Macbeth. Zij wordt geplaagd door de brute moord op koning Duncan, die steeds door haar hoofd speelt. Al slaapwandelend herleeft ze alles steeds weer opnieuw. Daarbij maakt ze wasbewegingen met haar handen en jammert dat haar bebloede handen nooit meer schoon zullen worden. Uiteindelijk breekt ze en pleegt zelfmoord. Als Macbeth ter ore komt dat zijn vrouw is gestorven, houdt hij de volgende speech:

She should have died hereafter;
There would have been time for such a word.
Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow
Creeps in this petty pace from day to day
To the last syllable of recorded time;
And all our yesterdays have lighted fools
The way to dusty death. Out, out, brief candle!
Life's but a walking shadow, a poor player
That struts and frets his hour upon the stage,
And then is heard no more. It is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury,
Signifying nothing.

(Macbeth, act 5, scene 5)

De voorspellingen komen uit

Het lijkt erop of hij zich op zijn eigen dood voorbereidt. Op een bepaald niveau is hij zich bewust dat zijn 'hour upon the stage' bijna ten einde is, maar hij voelt zich nog steeds onoverwinnelijk, zelfs als het bos van Birnam oprukt naar Dunsinane. Om hun aantallen te camoufleren hebben alle mannen in het leger van Malcolm en Macduff een tak van het Birnam bos afgekapt en rukken ze zo op naar het kasteel. Uiteindelijk komt het tot een gevecht tussen Macduff en Macbeth. Nog steeds voelt Macbeth zich almachtig, want hij heeft immers niks te vrezen.

I bear a charmed life, which must not yield
To one of woman born.

(Macbeth, act 5, scene 8)

Maar Macduff helpt hem gauw uit de droom:
Despair thy charm;
And let the angel whom thou still hast served
Tell thee, Macduff was from his mother's womb
Untimely ripp'd.

(Macduff, act 5, scene 8)

Macduff is met de keizersnee ter wereld gekomen, dus voor de geboorte uit de buik van zijn moeder gesneden. Macbeth begrijpt dat hij is beetgenomen door de weird sisters. En zo komt de schurk, die aan het begin van het verhaal nog een goede en edele man was aan zijn verdiende, doch enigszins bloederige eind. Macduff doodt hem en Malcolm wordt koning van Schotland. Jaren later komt ook de laatste voorspelling van de weird sisters uit: de kleinkinderen van Banquo worden koning van Schotland.

The End

Flowers for Algernon
Daniel Keyes


Is het fijn om heel intelligent te zijn?

Stel je eens voor dat er een manier bestaat om je intelligentie te verhogen, zodat je de meest ingewikkelde materie in een vloek en een zucht doorgrondt. Met twee vingers in de neus je studie afronden. Lijkt je dat wat? Is het fijn om intelligent te zijn?

Precies dit moet Daniel Keyes zich hebben afgevraagd, toen hij zijn boek 'Flowers for Algernon' schreef. Dit boek gaat over een geestelijk gehandicapte man, Charlie Gordon, die na een operatie aan zijn hersenen steeds intelligenter wordt. Charlie's IQ stijgt tot ongekende hoogten en uiteindelijk spuugt hij zelfs de meest intelligente wetenschapper op zijn kale, geleerde kruin.

In eerste instantie was 'Flowers for Algernon' geschreven als een kort verhaal in 1959. Daniel Keyes bewerkte het verhaal en in 1966 werd het in een uitgebreidere vorm gepubliceerd als roman. Het hele boek is geschreven door Charlie in de vorm van een voortgangsrapportage van het experiment. De lezer ziet alles door de ogen van Charlie. Dat betekent dat het taalgebruik aan het begin van het verhaal simpel is en vol staat met grammaticale-, spelling- en typefouten en steeds beter wordt naarmate Charlie's IQ stijgt. Daarnaast beschrijft Charlie in het begin van het verhaal gebeurtenissen, die de lezer maar al te goed begrijpt, maar Charlie zelf niet.

Van geestelijk gehandicapt naar een genie

Aan het begin van het boek werkt Charlie als conciërge en loopjongen bij Donner's Bakery in New York. Hij heeft een IQ van 68 en woont lessen bij aan het Beekman College for retarded adults. Zijn lerares, Alice Kinnian, ziet hoe ijverig Charlie zijn best doet om te leren en Charlie is dan ook de leerling die ze aanbeveelt bij Dr. Strauss en Dr. Nemur. Deze wetenschappers hebben een succesvolle hersenoperatie volbracht op een laboratoriummuis, Algernon. Sinds de operatie is de muis een stuk slimmer geworden en weet de weg te vinden in de meest ingewikkelde doolhoven. Het ziet er dus naar uit dat het mogelijk is om de intelligentie aan te passen door middel van een hersenoperatie.

Charlie meldt zich aan als vrijwilliger en kan niet wachten tot de experimentele chirurgische techniek op hem wordt toegepast. Na de operatie merkt hij eigenlijk niet direct iets. Heel langzaam en met steun van Alice, zijn lerares, leert hij steeds beter lezen en schrijven en binnen de kortste keren leest hij boeken voor volwassenen, waarna hij naadloos overstapt op literatuur uit verschillende academische disciplines.

Zijn nieuw verworven intelligentie geeft hem ook meer inzicht in menselijke relaties. Zo begrijpt hij opeens dat zijn vrienden van de bakkerij zich vaak ten koste van hem hebben vermaakt en dat hij regelmatig voor de gek werd gehouden. Voorheen lachte hij met ze mee, maar nu niet meer, want hij doorziet direct wat er gebeurt. Zijn collega's bij de bakkerij worden een beetje bang voor hem en zijn scherpe geest, wat er uiteindelijk in resulteert dat Charlie ontslag neemt.

Als zijn relatie met Alice zich meer en meer in de romantische richting ontwikkelt, komen ook de herinneringen aan zijn moeder boven. Zij sloeg hem, zodra hij seksuele impulsen vertoonde. Zijn moeder nam hem zijn beperkte geestelijke vermogens kwalijk en strafte hem hiervoor. Door deze traumatische herinneringen blijkt hij niet in staat om de liefde te bedrijven met Alice.

Charlie wordt ondertussen almaar intelligenter en wordt op een gegeven moment zo bijdehand, dat hij een fout kan aanwijzen in de hypothese van Dr. Strauss en Dr. Nemur en zelfs wetenschappelijk kan aantonen dat er een zwakke plek in de theorie zit, waardoor zijn intelligentie waarschijnlijk weer net zo snel zal verdwijnen als het is gekomen. Inderdaad blijkt Algernon, de laboratoriummuis ook al tekenen te vertonen van verval. Algernon vertoont wispelturig gedrag, is niet meer in staat om moeilijke puzzels op te lossen en sterft op den duur. Charlie vermoedt dat dit ook zijn voorland is.

Hij besluit zijn moeder en zus op te zoeken, voordat hij zijn tijdelijke intelligentie weer kwijt raakt. Zijn moeder blijkt dement te zijn. De rollen zijn omgedraaid. Hij vergeeft zijn moeder en zus hun gedrag van vroeger en geeft zijn verleden op die manier een plek.

Thema's

In het boek komen verschillende thema's aan bod. Zo is er de balans tussen gevoel en verstand. Lukt het Charlie om zijn verstandelijke vermogens bij te benen in zijn emotionele ontwikkeling?

Een ander thema is de behandeling van geestelijk gehandicapten. Hoe gaan mensen daarmee om? Dit geldt overigens ook voor Charlie zelf, want als zijn geestelijke vermogens het niveau van de gemiddeld intelligente mens voorbijschieten, is de rest van de wereld in zijn ogen geestelijk gehandicapt. Hoe gaat hij hiermee om?

En dan is daar nog de invloed van het verleden op het heden. Terwijl Charlie steeds slimmer wordt, is hij zich steeds bewust van de 'oude' Charlie, die hem lijkt te bekijken. De oude Charlie is nog steeds een deel van hem. Met zijn intellect komen ook zijn herinneringen opnieuw tot leven.

Hoe het verhaal verder afloopt? Misschien moet je het boek zelf eens lezen. Zet het op je eindexamenlijst of als je niet meer op school zit, lees je het gewoon voor je plezier. Je zult er geen spijt van krijgen. Het is een bijzonder boek.

Room
Emma Donoghue


Jack is vijf jaar oud als hij ontdekt dat de wereld misschien groter is dan de kamer waarin hij is geboren en opgegroeid. Samen met zijn moeder leeft hij al zijn hele leven in een kamer van twaalf vierkante meter. Nog nooit heeft hij een voet buiten de kamer gezet. Zijn moeder is de enige ander in zijn leven. En Old Nick, die soms 's avonds op bezoek komt bij zijn moeder, maar dan zit Jack veilig opgesloten in de kleerkast, waar hij slaapt. Zijn moeder heeft hem op het hart gedrukt, dat hij in geen geval tevoorschijn mag komen als Old Nick er is.

Het boek van Emma Donoghue houdt je aandacht gevangen van de eerste tot de laatste letter en is geheel beschreven door de ogen van de vijfjarige Jack. De kamer waarin hij is geboren is zijn hele wereld. Hij vertelt over de spelletjes die hij speelt met zijn moeder, de boekjes die ze lezen tot ze bijna uit elkaar vallen en de tv-programma's, die hij kijkt. De televisie en het dakraampje, waardoor hij het gezicht van God kan zien zijn voor hem het enige contact met de buitenwereld, maar alles wat hij op tv ziet is onwerkelijk voor hem. Voor hem is eigenlijk alleen de kamer echt. De rest van de wereld is buiten, ook zijn favoriete televisieprogramma 'Dora'. Knap is hoe de schrijfster erin slaagt om Jack zijn wereld te laten beschrijven, terwijl tegelijkertijd de lezer steeds beter begrijpt hoe verschrikkelijk tenenkrommend de situatie is. Jack realiseert zich niet dat ze gevangen zitten en dat er buiten de kamer nog een hele wereld te ontdekken valt. Zijn moeder heeft gewacht tot hij oud genoeg was voordat ze hem vertelt over buiten en hoe het is gekomen dat ze vastzitten in kamer, hoe Old Nick haar zeven jaar geleden onder valse voorwendselen heeft meegenomen en opgesloten en hoe Jack vijf jaar geleden is geboren in de kamer.

Jack heeft een vrij onevenwichtige ontwikkeling doorgemaakt vanwege de gevangenschap waardoor hij op bepaalde punten veel wijzer is dan leeftijdsgenoten. Zijn moeder is de enige met wie hij contact heeft en zij heeft hem dan ook alles geleerd wat hij weet. Daar staat tegenover dat er genoeg zaken zijn waar hij nog nooit van heeft gehoord en die zijn wereldbeeld naïever kleuren dan dat van leeftijdgenootjes. Dit komt pas goed tot uiting als Jack en zijn moeder weten te ontsnappen en vervolgens na jarenlange opsluiting zijn overgeleverd aan de grillen van de buitenwereld.


Het eerste insectenkookboek

Een insectenkookboek; zijn we hier al aan toe?

Al enige tijd is de boekhandel een uniek kookboek rijker. Het gaat hier om het eerste insectenkookboek in Nederland, uitgegeven door Uitgeverij Atlas. Het boek bevat 192 pagina's, waarin naast heerlijke recepten met insecten als bijzonder ingrediënt, tal van wetenswaardigheden en interviews met topkoks en voedingsdeskundigen. Je leest in het boek welke insecten je kunt eten, waar je ze kunt kopen en hoe je ze kunt bewaren of bereiden.

Voor dit boek hebben drie specialisten de koppen bij elkaar gestoken. Het gaat hier om Arnold van Huis, hoogleraar tropische entomologie (insectenkunde) aan de universiteit van Wageningen, Henk van Gurp, kookdocent aan de Rijn IJssel vakschool in Wageningen en Marcel Dicke, eveneens hoogleraar entomologie aan de universiteit van Wageningen. Van Huis leidt een project om duurzaam insecteneiwitten te produceren voor menselijke consumptie, Van Gurp houdt zich al twintig jaar bezig met entomofagie (het eten van insecten) en Dicke won samen met zijn team de Academische Jaarprijs en gebruikte die om een festival te organiseren: Wageningen – City of Insects.

Op de Eikenhorst in Wassenaar kreeg prinses Maxima het eerste exemplaar aangeboden, dat ze met een koninklijk brede glimlach in ontvangst nam. Benieuwd wat er die avond bij het gezin van Willem Alexander op tafel kwam.

Het boek werd heel toepasselijk gepresenteerd in het Restaurant van de toekomst. Hierbij is de grootste sprinkhanentaart ter wereld aangesneden.

Insecten zijn smakelijk en gezond en een veelzijdige bron van eiwitten. Gezien de milieubelasting van de vleesproductie vormen insecten in de toekomst wellicht een goed alternatief als proteïnebron in ons voedsel. Het kweken van insecten is veel duurzamer dan de productie van vlees. 80% van de wereldbevolking is ons al voorgegaan. Zo smullen Mexicanen van gepofte mieren en vinden ze in Japan wespen weer een delicatesse. De Nederlander en de Belg aarzelen nog. Is dat wel iets voor ons? Willen wij onze tanden wel zetten in een meelwormmuffin, gefrituurde libellenlarven of in krokante krekelkoekjes?

Van de in totaal één miljoen insecten zijn ongeveer 1400 soorten eetbaar. Ga dus niet zomaar in je tuintje op zoek naar insecten om 's avonds in de pan te gooien. In Nederland en België is de laatste jaren reeds een bescheiden aanbod aan insecten beschikbaar voor consumptie: zo zijn sprinkhanen, meel- en buffalowormen al te koop. Ze worden gevriesdroogd vervoerd en zijn lang houdbaar, omdat al het vocht eruit is.

Eenmaal gewend aan het eten van insecten, zou je zelfs een meelworm kunnen eten. Rauw! Volgens kenners smaakt het een beetje naar noten. Moet je ze eerst doden, voor je ze in de mond steekt? Het idee, dat ze levend doorgeslikt in je maag verder krioelen en weet ik wat voor fratsen uithalen daar, zou mij persoonlijk doen besluiten om ze eerst te doden. Hebben we hier weer nieuw keukengereedschap voor nodig: bijvoorbeeld een meelwormpletter of een sprinkhanenstamper? Moeten ze daarna nog gewassen worden? Het roept wel vragen op.

Vlieg in de soep

Tegenwoordig zal een gast in een restaurant klagen als hij een vlieg in de soep vindt, waarna de kok zich in alle bochten wringt om zijn verontschuldigingen aan te bieden. Hoe zal dat in de toekomst gaan? Zal de klacht dan juist zijn dat er slechts één vlieg in de soep zit?

Bij de funniest home video's komt regelmatig een fragment voorbij, waarin een peuter een insect aandachtig bekijkt en vervolgens besluit dat het er lekker genoeg uitziet om even te proeven. Dit brengt altijd een golf van walging teweeg in de huiskamers. Wij zijn immers gewend om insecten te zien als ongeschikt voor consumptie en dus is het smerig om zo'n beestje in je mond te stoppen. Een peuter heeft dit soort reserveringen nog niet en zal proefondervindelijk besluiten of een insect de moeite waard is.

Misschien denk je dat je nog nooit een insect hebt geproefd, maar weet je dat wel zeker? Heb je wel eens kant-en klaarmaaltijden, pindakaas of appelmoes gegeten? Vaak worden hier insecten in verwerkt. Roze koeken of M&M's? Voor de kleurstof die koek of snoep die mooie rode of roze kleur geeft, worden luizen gebruikt. We eten dus al insecten, naar schatting maar liefst een half kilo per jaar, maar we zijn ons daar niet van bewust.

Er zit nog een flinke barrière, voordat we bewust insecten in ons voedsel zullen verwerken, maar mocht je die drempel al hebben genomen, het insectenkookboek is verkrijgbaar in de boekhandel en kost ca 25 euro.